 |
| |
| |
| | | |
| | |
| In de serie ‘Een jaar door de Alpen’ van Carry ten Apel raakte me vooral haar bezoek aan de kerk in Javorca in Slovenië. De kerk werd gebouwd door Oostenrijks-Hongaarse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Ze metselden en timmerden op momenten dat ze even op adem konden komen van de kilte van de loopgraven waar ze in lagen. Binnen zijn de namen van 2564 gesneuvelde soldaten in eiken panelen gegraveerd. Hoog boven de ingang staat het woord PAX. Vrede.
Dat is geen toeval zegt de gids tegen Carry, die haar begeleidt: ‘De soldaten wisten als geen ander dat vrede het grootste goed is.’
Dat bleef bij me.
We spreken vaak over gezondheid, succes, geluk. Maar zonder vrede, innerlijk en tussen mensen, blijft het allemaal broos.
Sindsdien kijk ik anders naar het woord PAX. Niet als iets groots, abstracts of diplomatieks, maar als iets dat heel dichtbij begint. In hoe we elkaar benaderen. In hoe we reageren bij verschillen van mening.
Vrede is geen toestand; het is een werkwoord.
In verbindend leiderschap ligt dat er eigenlijk al in besloten. Je probeert elkaar te zien, te begrijpen, ruimte te geven. En tegelijk heb je zelf iets te brengen: duidelijkheid, richting, eerlijkheid. Het is die combinatie die het verschil maakt. Alleen aansluiten wordt besluiteloos. Alleen richting geven wordt hard. Maar samen vormen ze een soort kleine pax, in teams, organisaties, en ook gewoon aan de keukentafel.
Ik realiseer me dat die oefening ook zo dadelijk met Kerst langskomt. Je bent samen met familie, collega’s, vrienden. De gesprekken kunnen algemeen zijn, soms verrassend diep. En precies daar, in dat gewone contact, kun je telkens opnieuw vrede maken. Door te luisteren zonder oordeel. Door de ander in positie te laten. Door zelf helder te zijn zonder te duwen.
En dit schrijf ik net zo goed als herinnering aan mezelf. Ik weet van mezelf hoe snel ik vaak wil helpen, aanvullen, oplossen. Terwijl vrede soms vraagt om het tegenovergestelde: even stil zijn, even laten bestaan wat er is. En op andere momenten juist wél iets zeggen dat spanning geeft, omdat het gesprek anders betekenisloos wordt. Die afstemming blijft oefenen, elke dag weer.
Met alles wat groot in de wereld speelt is dit misschien wel de kerstgedachte die we dit jaar zelf kunnen meenemen: vrede begint klein. In hoe we kijken, spreken, luisteren. In tevredenheid met wat er nú is en in het besef dat we daar zelf een aandeel in hebben.
PAX.
Ik wens je het van harte toe! |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |
| laten we zien waarom top-down sturen in complexe omgevingen tekortschiet én hoe jij als leider een basis kunt creëren waarin motivatie vanzelf tot leven komt. Het artikel is gebaseerd op een Masterclass die we eind november vanuit Leiderschapsdomeinen hebben gegeven.
Onderstaande tien reflectiepunten vormen daarbij een krachtig kompas. Ze maken zichtbaar waar je motivatie voedt, maar ook waar je die soms onbedoeld blokkeert.
1. Begin bij de bedoeling
Mensen raken gemotiveerd wanneer ze begrijpen waarom iets moet gebeuren. Vertel eerst het doel en dan pas wat er vaststaat. Een heldere bedoeling geeft richting en maakt kaders uitnodigend in plaats van knellend.
2. Geef keuzevrijheid in de route
Binnen duidelijke grenzen willen mensen graag zelf bepalen hoe ze hun bijdrage leveren. Die keuzeruimte versterkt eigenaarschap en maakt inzet betekenisvoller. Mensen bewegen sneller wanneer ze het gevoel hebben dat het ook hún manier mag zijn.
3. Vertaal veranderingen samen
Verandering werkt alleen als mensen snappen wat die concreet betekent in hun werkdag. Nodig je team uit om zelf te onderzoeken wat de nieuwe richting betekent voor cliënten, collega’s en planning. Dat vergroot haalbaarheid én betrokkenheid.
4. Daag uit, maar bied steun
Mensen groeien als iets nét buiten de comfortzone ligt. Combineer uitdaging met goede begeleiding, zodat mensen voelen dat ze kunnen experimenteren zonder te struikelen.
5. Gebruik feedback als brandstof
Feedback werkt alleen als het helpt om vooruit te kijken. Benoem ook wat al lukt en wat de logische volgende stap is. Dat maakt leren veilig en stimuleert nieuwsgierigheid in plaats van defensief gedrag.
6. Creëer rituelen in overleg
Een vast patroon in overleg geeft rust én veiligheid. Werk met heldere momenten voor beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. Dit helpt om het gesprek te structureren, ruimte te geven aan andere perspectieven en misverstanden te voorkomen.
7. Maak leren veilig
Mensen durven pas iets nieuws als mislukken niet direct wordt afgestraft. Kleine experimenten maken leren tastbaar én overzichtelijk. Zo ontstaat een cultuur waarin verbeteren net zo normaal is als uitvoeren.
8. Spreek uitnodigend
Taal vormt gedrag. Woorden als ‘moet’, ‘target’ of ‘afrekenen’ maken klein. Spreek over keuzes, voortgang, reflectie, leren, oefenen en ontwikkeling. Uitnodigende taal maakt ruimte om mee te denken en stimuleert intrinsieke motivatie.
9. Bewaak betekenis in drukte
In veel organisaties dreigt betekenis te verdwijnen onder druk en meetverplichtingen. Zorg dat cijfers nooit belangrijker worden dan vakmanschap en de mensen voor wie je werkt. Ga samen op zoek naar de verhalen achter de cijfers.
10. Verbind persoonlijke en organisatie-missie
Motivatie groeit wanneer mensen voelen dat hun werk past bij wie ze willen zijn. Vraag actief hoe persoonlijke waarden aansluiten bij die van de organisatie. Dat maakt het gezamenlijke doel tot iets van iedereen.
Deze tien reflectiepunten laten zien dat motivatie niet ontstaat door druk, maar door ruimte, duidelijkheid en verbinding. Jij creëert de condities waarin mensen hun beste werk willen doen. Omdat het past bij wie zij zijn en wat zij belangrijk vinden.
Meer lezen?
In het volledige artikel: |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |
| Harvard Business Review, November/December 2025.
Veel leiders kijken naar buiten als het stroef loopt: processen, cultuur, bureaucratie. Maar volgens executive coach Muriel Wilkins zit het echte obstakel vaak vanbinnen. Zeven hardnekkige overtuigingen (meestal onzichtbaar, vaak goed bedoeld) bepalen hoe we denken, voelen en handelen. Wie ze weet te herkennen, kan erdoorheen breken.
De zeven verborgen overtuigingen
1. I need to be involved:
de neiging om overal bij te zitten, waardoor je team minder ruimte krijgt en besluiten vertragen.
2. I need it done now:
het verlangen naar direct resultaat, dat leidt tot kunstmatige urgentie en uitgeputte teams.I know I’m right: het gevoel dat jouw antwoord het juiste is, waardoor andere perspectieven niet binnenkomen.
3. I know I’m right:
het gevoel dat jouw antwoord het juiste is, waardoor andere perspectieven niet binnenkomen.
4. I can’t make a mistake:
perfectionisme dat besluitvorming verstijft.
5. If I can do it, so can you:
jouw standaard projecteren op anderen, met frustratie als logisch gevolg.
6. I can’t say no:
iedere bal oppakken, waardoor prioriteiten vervagen.
7. I don’t belong here:
twijfel aan je plek, vaak vermomd als bescheidenheid, maar met onzichtbaarheid als gevolg.
De drie bewegingen als leidraad
Wilkins gebruikt in haar aanpak drie bewegingen:
- Uncover - benoem de overtuiging en het bijbehorende gedrag.
- Unpack - onderzoek de herkomst en het nut dat ze ooit had.
- Unblock - formuleer een productieve tegenovertuiging en verbind die aan concreet gedrag.
Hieronder lees je hoe je met deze drie bewegingen overtuigingen kunt ombuigen. We nemen drie van de zeven overtuigingen als voorbeeld.
1. I need to be involved (ik moet overal bij betrokken zijn)
Wat speelt er?
Deze overtuiging komt vaak voort uit vakmanschap en loyaliteit: jij weet hoe het moet, dus blijf je overal bovenop zitten. Maar je wordt een bottleneck, en je team leert minder dan het kan.
Hoe doorbreek je dit?
- Uncover: herken momenten waarop jij vertraagt omdat je ‘even moet meekijken’.
- Unpack: onderzoek waar dat bij jou vandaan komt. Vaak is het angst om de controle te verliezen of om fouten van anderen te moeten opvangen.
- Unblock: herschrijf de overtuiging naar: Ik kan alles, maar ik hoef niet alles te doen. Werk met heldere kaders, check-ins en expliciete eigenaarschapstoewijzing.
2. I know I'm right (ik weet dat ik gelijk heb)
Wat speelt er?
Expertise is waardevol, maar kan omslaan in rigiditeit. Als jouw waarheid centraal staat, sluiten mensen zich af. Innovatie stokt, samenwerking verdampt.
Hoe doorbreek je dit?
- Uncover: luister naar feedback over je impact: onderbreek je, schuif je ideeën van anderen opzij, sluit je discussies vroegtijdig?
- Unpack: erken hoe deze overtuiging ooit hielp, waardering krijgen voor je kennis, maar nu tegen je werkt.
- Unblock: kies een nieuwe overtuiging: Mijn rol is om anderen te helpen de beste oplossing te vinden. Begin klein: één vergadering per week waarin je doelbewust later spreekt, meer vragen stelt en minder invult.
3. I can't make a mistake (ik mag geen fouten maken)
Wat speelt er?
Perfectionisme is vaak een beschermingsmechanisme: ooit hielp het je vooruit. Nu maakt het je voorzichtig en stroperig, precies wanneer jouw team behoefte heeft aan richting.
Hoe doorbreek je dit?
- Uncover: zie het patroon: extra rondjes feedback, doorschieten in analyses, uitstellen van knopen.
- Unpack: verbind het met eerdere ervaringen. Waar werd foutloos zijn beloond of waar deed falen pijn?
- Unblock: vervang de overtuiging door: Ik streef naar excellentie, niet naar foutloosheid. Kies voor ‘goed genoeg’ als criterium in plaats van perfectie.
De uitnodiging
Welke van de zeven overtuigingen komt bij jou het vaakst om de hoek kijken?
En welke kleine verschuiving in overtuiging of gedrag zou deze week al voor verandering kunnen zorgen? |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |
| Complexe vraagstukken hebben een vervelende eigenschap: ze zijn van iedereen én van niemand. We reageren dan al snel met eilandgedrag, doorverwijzen naar boven, of overlegstructuren bouwen die zo breed worden dat ze vastlopen.
Hans Vermaak biedt in het boek ‘De logica van de lappendeken’ een alternatief: rekken, verdiepen en verbinden. Niet kleiner maken, maar rijker. Niet versnellen, maar weven.
Het boek introduceert de lappendeken als metafoor voor verbindingswerk: een netwerk van praktijken, elk met eigen logica, bijzonderheden en uniekheid. Vermaak zet veranderwerk bewust apart dat hoort bij overzichtelijke vraagstukken. In dit boek draait alles om de kunst van verbinden in situaties waarin niemand eigenaar is. Beweging ontstaat alleen wanneer je in je eigen praktijk van alledag experimenteert met vernieuwingen én hierover verbinding realiseert met collega’s die soortgelijk aan de slag zijn in hun eigen werk. In de metafoor betekent dit dat dan: je werkt op je eigen lapje én hebt verbinding met andere lapjes. Zo ontstaat een lappendeken.
Centraal staat de dubbele praktijk van iedereen die aan weerbarstige opgaven werkt: je vernieuwt in je eigen lokale context én je verbindt met andere praktijken die een deel van hetzelfde vraagstuk dragen.
Daarmee ontvouwt Vermaak een verbindingscyclus in zes fasen:
- Casus oprekken – je eigen vraagstuk verbinden met het grotere geheel.
- Territorium verkennen – zien wie er allemaal bijdraagt en welke plekken ertoe doen.
- Verbindingsvariatie zoeken – via spreiden, schakelen of spitten.
- Strategisch selecteren – inschatten wat potentie heeft en wat robuust is.
- Verbindingen weven – interventies combineren, schaven en op elkaar afstemmen.
- Omgeving gidsen – je logica navolgbaar maken, zodat anderen kunnen aansluiten.
Het boek is daarmee zowel methodisch als menselijk. Verbindingswerk blijkt geen lineair plan, maar vraagt vakmanschap: je moet kunnen vernieuwen in je eigen context (‘op je eigen lapje’) én verbinding kunnen realiseren met anderen die in hun eigen praktijk ook aan de slag zijn.
Wat is de relatie met verbindend leiderschap?
De kern raakt precies het hart van verbindend leiderschap: ieder draagt een lapje, niemand overziet het geheel, en meerwaarde ontstaat pas wanneer praktijken, perspectieven en belangen met elkaar verweven worden.
Voor leiders in zorg, onderwijs en overheid, waar opgaven vaak meervoudig, diffuus en onderling afhankelijk zijn, biedt dit boek een taal én structuur om die realiteit niet te simplificeren, maar werkbaar te maken.
Het sluit naadloos aan bij wat verbindend leiderschap vraagt: verschillen benutten, anderen meenemen door je eigen logica toegankelijk te maken en van anderen leren.
Waarom zou je dit boek lezen?
- Omdat het een uitzonderlijk precies boek is over hoe je beweging krijgt in taaie, domeinoverstijgende opgaven.
- Omdat het helder maakt op welke plekken jouw vraagstuk werkelijk speelt: cruciaal voor leiders in publieke sectoren waar verantwoordelijkheid altijd gedeeld is.
- Omdat de methode van zes fasen concrete houvast biedt zonder te vervallen in maakbaarheidsfantasie of blauwdrukdenken.
- Omdat het helpt zien hoe jij met jouw ene lapje bijdraagt aan het grotere geheel.
Waarom het boek niet lezen?
Voor wie houdt van maakbaar en uitrolbaar zal dit boek tot stevig nadenken leiden, omdat dat nu eenmaal niet mogelijk is bij deze complexe vraagstukken. Tegelijkertijd biedt de methodische aanpak van Vermaak van de andere kant wél houvast in complexe situaties, maar dan niet via een uit te rollen plan, maar via een doordachte ontdekkingstocht die je gaat.
Vermaak geeft niet aan hoe je het beste concreet je verbindingsacties uitvoert en/of hoe je gesprekken moet voeren. Maar dat hoeft geen probleem te zijn, omdat we juist daar binnen Leiderschapsdomeinen alle aandacht aan geven ;)
Misschien wel het allermooiste uit dit boek?
Vermaak laat op een ontwapenende manier zien dat niemand eigenaar is van een complex vraagstuk en dat precies daarin de mogelijkheid tot beweging schuilt. Een lapje op zichzelf kan weinig, maar zodra het zich laat verbinden met andere lapjes ontstaat er een patroon dat geen enkele actor alleen had kunnen ontwerpen.
De kern is eenvoudig en tegelijk diep: je hoeft het niet te beheersen om het in beweging te krijgen. Door je eigen lapje eerlijk en zorgvuldig in te brengen, actief de verbinding op te zoeken en ruimte te laten voor variatie, groeit het vraagstuk én de gemeenschap eromheen.
Het is een pleidooi voor kleine, betekenisvolle stappen die samen een groter geheel vormen. Niet door te trekken, maar door te weven. |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |
| Exclusief: Masterclass 'Navigeren tussen paradoxen'
Als Alumnus van de Opleidingen Verbindend Leiderschap ontvang je voortaan niet alleen dit Magazine over Verbindend Leiderschap, maar we nodigen je ook uit voor de Online Masterclasses die we voor deelnemers aan onze opleidingen organiseren. In deze Online-Masterclasses vertalen we actuele theoretische inzichten naar een praktische aanpak, waarmee je je verbindend leiderschap nog meer eigen maakt.
Op 23 januari (09.00-10.00 uur) in onze eerstvolgende Masterclass gepland met als thema ‘Navigeren tussen paradoxen’
- Hoe ga ik om met spanningen tussen sturen en ruimte geven, zonder m’n geloofwaardigheid te verliezen?
- Wat doe ik als ik vanuit meerdere waarden of belangen tegelijkertijd moet besluiten?
- Hoe blijf ik stevig en ontspannen in een omgeving waarin tegenstellingen steeds vaker op scherp staan?
In een tijd waarin leiders niet langer met eenduidige oplossingen kunnen volstaan, vraagt het leiderschap van vandaag om het vermogen om bewust te navigeren tussen schijnbare tegenstellingen: autonomie en verbondenheid, controle en loslaten, daadkracht en geduld. Het gaat dus niet om het kiezen tussen deze tegenstellingen. Ook niet om het maken van compromissen of het balanceren. Het vraagt om elke van die uiterste zo krachtig mogelijk te laten zijn. Dit vraagt om te kunnen ‘navigeren tussen paradoxen’. Het is een voorwaarde voor leiderschap in complexe tijden. Het is een fundamenteel kader voor onze huidige tijd, dat continu terugkomt bij actuele thema’s als arbeidskrapte, werkdruk, AI, diversiteit, innovatie en veerkracht in samenhang worden geplaatst. De masterclass biedt taal, reflectie en handelingsperspectief voor wie hier middenin staat.
Je kunt je voor deze online Masterclass en de overige al geplande online Masterclasses opgeven via dit aanmeldformulier: |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |
| Tijdens de focusdag van eind november hebben deelnemers gewerkt aan het maken van persoonlijke keuzes voor het jaar 2026. Dat leverde prachtige recensies op. Deze is van Silvia:
Wat was dat weer een fijn en waardevol samenzijn tijdens de Focusdag. Dank jullie wel Frans en Orjana én alle andere deelnemers! Het voelde als een cadeautje: warm, scherp en verrassend diepgaand. Met jullie rust en trefzekere vragen namen jullie ons mee langs negen stappen die hielpen terugblikken op wat afgelopen jaar werkte en wat niet. Het was confronterend én fijn: alsof ‘die ene mug in een donkere kamer’ precies zichtbaar maakte waar ik nog te zoeken had.
Ik kreeg helderheid over wat ik komend jaar wil vasthouden, veranderen of loslaten. Ik sloot af met een persoonlijk plan dat realistisch voelt én richting geeft. Het mooiste: ik kon dezelfde dag al een concrete actie zetten waar het positieve verschil direct voelbaar was. Voor mezelf én voor de mensen om me heen. De focusdag is een compact, intensief en krachtig reflectiemoment dat me nu al in beweging zet en me met hernieuwde focus het nieuwe jaar in laat stappen. Ik zou tegen anderen willen zeggen: gun het jezelf, geef jezelf dit cadeau.
We houden je op de hoogte over wanneer we een volgende focusdag plannen.
|
| | | |
| | | |
| |
| | |
| Meebouwen aan onze opleidingstrajecten
Als oud-deelnemer ben je altijd welkom om mee te denken of mee te bouwen aan nieuwe trajecten. Regelmatig ontstaan onze In Company-programma's juist dankzij mensen zoals jij, die kansen zien om verbindend leiderschap te versterken – in hun organisatie of bij een collega.
Naast onze individuele opleidingen – die steeds starten op 1 april en 1 oktober – ontwikkelen we In Company-trajecten altijd in co-creatie, afgestemd op de context en vragen van het team of de organisatie.
Zie je mogelijkheden in jouw werkpraktijk of in je omgeving, of wil je eens sparren over wat mogelijk is? We denken graag met je mee.
Stuur even een mailtje naar info@leiderschapsdomeinen.nl en we nemen contact met je op.
👉 Onze boeken
👉 Onze quickscans
👉 Onze podcastafleveringen |
| | | |
| |
| |
| | |
| Team leiderschapsdomeinen
Vanuit Leiderschapsdomeinen helpen we leiders en professionals om zich verbindend leiderschap (nog meer) eigen te maken.
Op de foto de docenten/coaches, waarmee we dit samen doen: zittend van links naar rechts: Harry van Heemskerk, Ine Bimbergen, Orjana Ploemen, Jacqueline van Maanen, Mirjam Jeurissen, Mirtel Gommans, Silvia Heijnen, Erik Aller; staand van links naar rechts: Sylvia Dormans, Frans Wilms, Peter Gielkens, Sandra Beuving en Marieke Raats. Op de foto ontbreken: Sabine Baltussen, Thieu Kikken en Renée Speijcken,
De V.A.’s die ons ondersteunen zijn Edith de Vries, Sarah de Wolff en Raoul Diepens.
Dit zijn partners waarmee we samenwerken:
In Mundo, Preventned, Supervisie, UMIO en UM.
Eerdere magazine gemist?
Heb je een eerder magazine gemist of wil je nog even terugkijken? Hier zijn de links:
Magazine 2025-november
Magazine 2025-oktober
Magazine 2026-september |
| | | |
| |
| | | |
| | |
| Dank je wel voor je belangstelling!
Dit inspiratiemagazine is speciaal voor jou, omdat je deelneemt aan een opleiding in Verbindend Leiderschap of eerder al een opleiding hebt gevolgd. In deze editie vind je verdiepende inzichten, persoonlijke verhalen en een inkijkje in wat er achter de schermen bij Leiderschapsdomeinen gebeurt.
We hopen dat het je inspireert in de weg die jij zelf gaat om verbindend te leiden, in je team, organisatie en dagelijkse praktijk. Heb je zelf voorbeelden of inzichten die ook anderen kunnen inspireren? Laat het ons weten! We nemen ze graag mee in een volgende editie.
Aan deze editie werkten mee:
Sarah de Wolff (vormgeving en verspreiding), Raoul Diepens (projectregie, LinkedIn ), Betty Wilms (illustraties), Frans Wilms (redactie)
|
| | | |
| | | |
|
